2022-2025 оқу жылдары бойынша педагог-психологтың өз-өзін бағалауы
Диагностикалық бағыт
Арнайы әдістерді қолдану арқылы оқушылармен топтық және жеке тексерулер өткізілді.
Диагностика педагог-психологтың жұмыс жоспары, әкімшіліктің сұранысы, мұғалімдер мен ата-аналардың алдын ала сұраныстары бойынша жүргізілді.
Диагностикалық жұмыстың мақсаты – қатысушылардың психологиялық, эмоционалды және жеке қасиеттерін анықтау, олардың ішкі әлемін, өзіне деген қатынасын және өзара қарым-қатынастарын түсіну. Бұл жұмыс адамның жеке және кәсіби дамуын жетілдіруге, әлеуметтік және эмоционалдық дағдыларды жақсартуға бағытталған.
Көп жағдайда диагностикалық жұмыстар келесі мақсаттарды көздейді:
Жеке тұлғаның психологиялық күйін анықтау: Қатысушылардың психоэмоционалды жағдайы, стреске төзімділігі, алаңдаушылық деңгейі және жалпы эмоционалды жағдайы бағаланады.
Өзін-өзі бағалауды талдау: Қатысушының өзіне деген қатынасын, оның күшті және әлсіз жақтарын түсіну, ішкі сенімділік деңгейін анықтау.
Әлеуметтік дағдыларды анықтау: Қатысушылардың өзара қарым-қатынас жасау қабілеттерін, командада жұмыс істеу дағдыларын, конфликттерді шешу және басқа адамдармен өзара әрекеттесу ерекшеліктерін бағалау.
Жеке даму үшін ұсыныстар жасау: Қатысушыларға өзін-өзі жетілдіруге және психологиялық денсаулықты жақсартуға арналған жеке ұсыныстар мен стратегиялар ұсыну.
Кәсіби қызметке қатысушының дайындығын бағалау: Қатысушының жұмысқа қатысты психологиялық сипаттамаларын зерттеп, оның кәсіби ортаға бейімделуі мен әлеуетін анықтау.
Проективті әдістер психологияда адамның санасынан тыс жатқан ойлары мен сезімдерін анықтау үшін жиі қолданылады. Бұл әдістер, әсіресе, адамның ішкі әлемі, эмоциялық реакциялары мен бейсаналы процестерін зерттеуде өте тиімді. Проективті әдістердің негізгі артықшылығы – олар адамның сыртқы әрекеттеріне немесе сөздеріне емес, оның ішкі сезімдері мен көзқарастарына негізделеді.
2022-2023, 2023-2024, 2024-2025 оқу жылдары барысында балалардың психологиялық дамуын бағалау үшін әртүрлі әдістер қолданылды. Бұл әдістер баланың эмоциялық, когнитивтік, әлеуметтік және тұлғалық даму деңгейін анықтауға көмектеседі. Психологиялық бағалау оқу барысында балалардың жеке ерекшеліктері мен әлеуетін анықтау үшін маңызды құрал болып табылады. Мұндай бағалау әдістері психологиялық көмекті, даму мен оқыту процесін жақсартуға бағытталған.
Психодиагностика балалардың жеке ерекшеліктерін нақты анықтауға көмектеседі. Әр бала ерекше және оның дамуына әсер ететін факторлар әртүрлі. Психодиагностика арқылы балалардың:
- Эмоционалды жағдайын,
- Өз-өзіне деген сенімділігін,
- Әлеуметтік қарым-қатынас дағдыларын,
- Қиындықтарға деген реакцияларын біледі.
Бұл ақпарат тәрбие жұмысының әдістерін нақты бір баланың қажеттілігіне қарай бағыттауға мүмкіндік береді.
Осы бағытты жүзеге асыру үшін келесі диагностикалық шаралар жүргізілді:
- 1 сынып оқушыларының мектепке психологиялық дайындығын қалыптастыру Лампеновтың «Менің сыныбым» атты проективті методикасы;
- 5-ші сынып оқушыларының орта буын оқуына бейімделуі мотивациясын диагностикалау Лусканова Н.Г. сауалнамасы;
- 3-сынып оқушыларымен «Өмірде жоқ жануар» проективті әдістемесі;
- 2024-2025 оқу жылында автоматтандырылған HR+ бағдарламасы іске асырылды, соның бғдарламасы аясында Е. Климовтың әдістемесі арқылы оқушылардың алғашқы кәсіптік бағдарлауын анықтау методикасы жүргізілді;
- 1-4 сыныптар арасында «Ағаштағы адамдар» проективті әдістемесі (HR+ бағдарламасында;
- «Ерекше назар тобында» оқушыларды анықтау үшін диагностика жүргізілді, «5-11 сынып оқушыларының аутодеструктивті мінез-құлқының алдын алу бойынша тоқсан сайынғы сауалнама» (қыркүйек, желтоқсан, ақпан, мамыр).
- «Мектеп оқушылары арасындағы зорлық-зомбылықтың таралу деңгейі» сауалнамасы.
- Мұғалімдердің эмоционалдық жағдайының психологиялық-педагогикалық диагностикасы.
- «Сигнал» компьютерлік диагностикасы 2023–2024 оқу жылында іске қосылды. «Аутодеструктивті мінез-құлықтың алдын алу бойынша тоқсан сайынғы сауалнама» шеңберінде 18.09-22.09, 25.12-29.12.2023, 25.02-29.02, 25.04-29.04.2024 ж. өткізілді.
Диагностикаға 5-11 сынып оқушыларының 56 оқушысы қатысты.
Түзету-дамыту бағыты
- Психодиагностикалық іс-шаралардың нәтижелері бойынша, сондай-ақ ата-аналар мен мұғалімдердің өтініші бойынша 2022-2023, 2023-2024, 202-2025 оқу жылдарында жеке және топтық түрде түзету-дамыту жұмыстары жүргізілді.
- Бұзақылықтың алдын алу бойынша «Мектептегі қорқытуға жол жоқ!» тақырыбында буллингтің алдын алу тренингі 5-8 сынып аралығында өткізілді;
- 5-11 сынып арасында «Интернеттегі девиантты мінез-құлыққа қарсылық білдіру» тақырыбында лекция өткізілді;
- Бірінші сынып оқушыларының оқу іс-әрекетін меңгеруінің танымдық процестері мен психологиялық алғышарттарын дамыту: «Бірінші сыныпта бірінші рет» түзету-дамыту сабақтары.
- Бесінші сыныпта «Біз бесінші сыныппыз» тренинг сабақтары. Мақсаты – 5-сынып оқушыларының жалпы білім беретін мектептегі оқу жағдайына бейімделу кезеңінде психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету.
- 2022-2023 оқу жылдарында 8-11 сыныптарда «Табыс формуласы» түзету-дамыту сабақтары өткізілді. Мақсаты: жасөспірімдердің өзін, өмір жолын тану, сонымен қатар сыныпта жағымды эмоционалды атмосфераны қалыптастыру.
- 2022-2023,2023-2024 оқу жылдарында 7-9 сынып оқушыларына арналған «Менің өмірлік құндылықтарым» түзету-дамыту сабақтары. Оқушылардың өмірлік құндылықтары туралы түсініктерін дамыту. 7-9 сынып оқушыларына команда құру үшін «Қарым-қатынас дағдылары» тақырыбында сабақтар өткізілді.
- 5-11 сыныптар үшін 2022-2023, 2023-2024, 2024-2025 оқу жылдарында «Психология апталығы» аясында бастауыш сыныптар үшін «Арт-терапия «Ағаш»», «Сау болайық!», «Сен және мен жақын доспыз!» атты сабақтар өткізілді.
- 2024-2025 оқу жалдарында ПМПК анықтамалары бар мектеп оқушыларымен сабақтар өткізілді. Сабақтар когнитивтік қабілеттерді (зейін, ойлау, есте сақтау, қиял), тактильді-моторлық қабылдау және т.б. дамытуға бағытталған.
- 5-11 сыныптар арасында «Бұл әлем қандай әдемі» бірыңғай сынып сағаттары өткізілді.
- 4-сынып оқушылары үшін «Алда бесінші сынып бар» атты түзету-дамыту сабағы және 9-сынып оқушылары үшін «Емтихан» ойыны.
- Пән мұғалімдерінің тапсырысы бойынша тұрақты негізде олимпиадаларға қатысатын дарынды оқушылармен сабақтар өткізіледі. Мақсаты: Олимпиада алдында балалардың эмоционалды күйзелісі мен қобалжуын жою.
- Мұғалімдерге арналған «Психикалық денсаулық» парақшалары әзірленді, «Табыс формуласы», «Эмоционалдық интеллект», «Қақтығыстарды шешу» және т.б. тренингтер өткізілді.
Сабақтар әртүрлі жаттығуларды қамтыды: дамытушылық, ойын, сурет салу және басқа тапсырмалар, сонымен қатар релаксация әдістері. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы, өзін-өзі реттеуі, зейінін, ойлауын, есте сақтауын дамытуда оң динамика анықталды. Қыркүйек-мамыр аралығында 2022-2023, 2023-2024, 2024-2025 оқу кезеңдерінде мазасыздық деңгейі жоғары балалар анықталған жоқ.
Кеңес беру жұмысы
Осы бағытта келесі жұмыстар атқарылды:
- балаларды оқыту және тәрбиелеу мәселелері бойынша оқытушылармен кеңестер;
- мектеп оқушыларын тәрбиелеу, эмоционалдық дамыту, оқыту мәселелері бойынша, сондай-ақ балалардың мектепке дайындығы мәселелері бойынша ата-аналармен кеңестер;
- оқуда қиындықтар мен қиындықтарды анықтаған мұғалімдермен және оқушылардың ата-аналарымен кеңесу;
- балалармен және олардың ата-аналарымен сыныпта және отбасында тұлғааралық қарым-қатынас мәселелері бойынша кеңестер;
- психодиагностика нәтижелері бойынша консультациялар.
Консультация барысында проблеманы және оның себептерін анықтау үшін қажет болған жағдайда диагностика,сонымен қатар проекциялық әдістер, диагностикалық әңгімелесу және бақылау жүргізілу.Осылайша, психологиялық көмек көрсетіліп, адамның жеке ерекшеліктеріне, оның нақты мүмкіндіктеріне бағытталған, сонымен қатар оқушыларға,олардың ата-аналарына (заңды өкілдері), педагогикалық ұжымға психологиялық кеңес беру арқылы дамыту, тәрбиелеу және оқыту мәселелері бойынша көмек көрсетілді. 2022-2023 оқу жылында 27 кеңес өткізілді:
1. Мұғалімдермен жеке консультациялар – 7
2. Ата-аналармен жеке консультациялар – 8
3. Балаларға жеке және топтық консультациялар – 15
2023-2024 оқу жылында 26 кеңес өткізілді:
1. Мұғалімдермен жеке консультациялар – 4
2. Ата-аналармен жеке консультациялар – 10
3. Балаларға жеке және топтық консультациялар – 12
2024-2025 оқу жылында 34 кеңес өткізілді:
1. Мұғалімдермен жеке консультациялар – 6
2. Ата-аналармен жеке консультациялар – 8
3. Балаларға жеке және топтық консультациялар – 20
Консультацияның негізгі тақырыптары: «Оқу мотивациясы», «Сыныптағы тұлғааралық қарым-қатынас», «Конфликті жағдайды шешу», «Диагностикалық нәтижелер», «Жасөспірімдік кезеңнің психологиялық ерекшеліктері», «Эмоционалдық жағдайды бақылау».
Тәрбие және алдын алу жұмыстары
2022-2023, 2023-2024, 2024-2025 оқу кезеңдерінде келесі бағыттар бойынша әдістемелік жұмыстар жүргізілді:
Аутодеструктивті мінез-құлықтың алдын алу.
Агрессивті мінез-құлықтың алдын алу.
Топ ішіндегі қақтығыстардың алдын алу.
Компьютерге тәуелділіктің алдын алу.
Суицидтік ойлардың алдын алу.
Жасөспірімдердің қорқытуының алдын алу.
Тәрбие жұмысы үшін педагог психолог келесі міндеттерді қояды:
— оқушылардың психикалық денсаулығын сақтау және нығайту;
— әрбір балаға оның өзін-өзі дамыту перспективасында қолдау көрсету;
— барлық деңгейдегі тұлғааралық және топ ішілік қарым-қатынастарды дамыту;
— оқыту мен тәрбиелеудің жаңа технологияларын енгізуге байланысты мұғалімдер мен ата-аналарға ақпараттық-әдістемелік қолдау көрсету.
«Психологиялық тәрбие» бағыты бойынша ұстаздар мен ата-аналарға ұсыныстар дайындалып шығарылды, стендтер безендірілді. Негізгі тақырыптар: 1 және 5-сыныптарда бейімделу, мазасыздық, суицидтік тенденциялар, жасөспірімдік кезеңнің ерекшеліктері, оқушылардың агрессиясы, қорқыту және кибербуллинг, компьютерге тәуелділік, танымдық дағдыларды дамыту және т.б.
Барлық білім беру кезеңдерінде педагогикалық-психологиялық білім беру бойынша жұмыс жүргізді, оның міндеттерінің бірі психологиялық мәдениетті қалыптастыру және барлық оқу-тәрбие үдерісіне қатысушылардың психологиялық біліміне деген қажеттілік туындап, психологиялық білімдерді пайдалана отырып, мектеп өмірінен тақырыптық стендтер әзірленіп, және жаңартылды;
Жыл сайын қыркүйек, ақпан, мамыр айларында оқушыларға, мұғалімдерге және ата-аналарға «Егер қиын қоңырау шал» акциясы өткізілді. Акцияның мақсаты: кәмелетке толмағандар мен олардың ата-аналарын облыстық психологиялық қолдау орталығы туралы ақпараттандыру, мектеп оқушыларына психологиялық көмек көрсету, сонымен қатар,кәмелетке толмағандар мен ата-аналар қауымының психологиялық сауаттылығын арттыру.
Ата-аналар мен оқушыларға арналған «Өмірге ИӘ деп айт!» ақпараттық стенд орнатылды. анықтама телефондарымен, мекемелердің байланыс деректерімен және психологиялық көмек көрсететін мектеп психологтарымен кездесу ұйымдастыру. Қатысушыларға жадынамалар, сенім телефондары бар визиткалар таратылып, әлеуметтік желілерде ақпараттар жарияланды.
Қараша айында сынып жетекшілерімен бірлесіп «Қатыгездік пен зорлық-зомбылықсыз балалық шақ» атты апталық өткізілді.
Іс-шараның мақсаты: балаларға зорлық-зомбылық көрсету мәселесіне назар аудару және балаларға зорлық-зомбылық көрсетуге және тәрбиелеудің зорлық-зомбылық әдістеріне жол берілмейтіндігі туралы ақпарат тарату; жауапты ата-ана тәрбиесін насихаттау.
Жыл сайын желтоқсан айында Психология апталығына сәйкес келесі іс-шаралар өткізіледі:
«Жақсы тілек сандығы», «Ашуланба – кәмпит же», «Жақсылық ағашы», «Егер қиын қоңырау шал» акциясы, бейнероликтер көру.
Оқу жылы ішінде«Бұл әлем қандай әдемі – Қараңдар!» атты бірыңғай облыстық сынып сағаты өткізілді.
«Эмоционалды интеллект» жобасы 2022 жылдың сәуірінде іске қосылды
Мақсаты: жеке тұлғаның өз эмоцияларын және басқа адамдардың сезімдерін тануға және түсінуге және осы дағдыларды басқалармен қарым-қатынаста қолдануға ықпал ету.Осы тақырыпта мектеп психологы 2022-2023 оқу жылында мұғалімдермен және оқушылармен сабақ өткізді.
Психологиялық қызмет педагог-психолог кабинеті негізінде жұмыс істейді. Психологиялық қызметтің жұмысы әкімшілікпен, педагогикалық ұжыммен, ата-аналармен (немесе оларды алмастыратын тұлғалармен) тығыз байланыста жүзеге асырылады. Білім беру ұйымындағы психологиялық қызметтің қызметін білім беру ұйымының басшысы үйлестіреді.
Деструктивті контентті анықтау үшін әлеуметтік желілерді бақылау жұмыстары жүргізілуде.Кәмелетке толмаған оқушылардың қазіргі ақпараттық-телекоммуникациялық ортада жауапты және қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру арқылы ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында мектептің барлық сыныптарында тақырыптық сынып сағаттары өткізілді.
Осы тақырып бойынша іс-шараларды өткізу кезінде сынып жетекшілері келесі аспектілерге тоқталды: Интернетте баланы күтетін тәуекелдер тізімі; электрондық поштаны дұрыс пайдалану бойынша ұсыныстар; лездік хабар алмасу орталарында қауіпсіз байланысқа арналған технологиялар. Балаларға қауіпсіз сөйлесу туралы нұсқаулар берілді; интернетке тәуелділіктің алдын алу және оны жеңу бойынша кеңестер; Интернеттегі балалардың қауіпсіздігінің жалпы ережелері ұсынылу.
Мектеп жұмысының негізгі бағыттарының бірі ата-аналармен жұмыс. Балаға білім мен тәрбие берудің табысты болуы педагогикалық ұжым мен оқушылардың ата-аналары арасындағы қарым-қатынасқа байланысты. Оқушылардың ата-аналарымен байланыс орнату – тәрбие жұмысының басты мақсаты. Мектептің ата-аналармен жұмысының негізгі түрі – жалпы мектептік ата-аналар жиналысы, жалпы мектептік ата-аналар комитетінің және қамқоршылық кеңестің жұмысы. Ата-аналар сынып жетекшілерімен әртүрлі іс-шараларға қатыстырылды: олар ата-аналар жиналысын өткізуге көмектесті, сынып және мектепішілік мерекелерге, шығармашылық іс-шараларға, экскурсияларға қатысты. Жалпы мектепішілік және сыныптық ата-аналар жиналысы аясында тәрбиенің түрлі аспектілеріне байланысты ата-аналарға түсіндіру жұмыстары жүргізіледі.